Một số phụ nữ sau khi chuyển phôi bỗng xuất hiện những cơn ho nhẹ, khàn tiếng hoặc rát họng. Nhiều người lo sợ đây là dấu hiệu phôi không bám tốt.
Trên thực tế, bị ho sau chuyển phôi có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân từ thay đổi hormone, phản ứng thuốc, đến yếu tố môi trường và hầu hết đều có thể kiểm soát được nếu biết cách. Thông tin chi tiết sẽ được BS Tăng Đức Cương cung cấp ngay bên dưới.
Giới thiệu về hiện tượng ho sau chuyển phôi
Tổng quan về chuyển phôi trong IVF (thụ tinh trong ống nghiệm)
Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) là phương pháp hỗ trợ sinh sản, trong đó trứng và tinh trùng được thụ tinh ngoài cơ thể, tạo ra phôi, sau đó phôi được đưa vào tử cung của người mẹ.
Trước khi chuyển phôi, người mẹ thường được dùng hormone (như estrogen, progesterone) để chuẩn bị niêm mạc tử cung, giúp phôi dễ bám và phát triển.
Khi phôi đạt điều kiện, bác sĩ tiến hành chuyển vào tử cung – đây là bước chuyển phôi. Sau đó, trong những ngày tiếp theo, cơ thể người mẹ tiếp tục phải bổ sung hormone để hỗ trợ làm tổ và duy trì thai kỳ.
Chuyển phôi có thể là chuyển phôi tươi hoặc phôi đã trữ lạnh (rã đông trước khi chuyển). Sau chuyển phôi, cơ thể trải qua nhiều thay đổi nội tiết, miễn dịch, cơ địa – do đó đôi khi phụ nữ có thể gặp những triệu chứng bất thường nhỏ, trong đó có ho. Trong chu kỳ Chuyển phôi trữ (FET), nồng độ nội tiết ngoại sinh đưa vào cơ thể thường cao hơn so với chu kỳ tự nhiên. Điều này giải thích tại sao cơ thể mẹ bầu IVF nhạy cảm hơn và dễ gặp các phản ứng phụ hơn phụ nữ mang thai tự nhiên. [1]
Ho sau chuyển phôi có phổ biến không?
Thực ra, trong tài liệu y khoa quốc tế và các hướng dẫn cơ bản về tác dụng phụ của hormone, ho không phải triệu chứng phổ biến được nhắc đến nhiều – nhưng trong thực tế, có trường hợp người điều trị IVF phản ánh bị ho nhẹ. Người mẹ có thể ho do phản ứng thuốc, thay đổi cơ thể, hoặc nhân tố bên ngoài.
Một số nguồn tin cho rằng “ho hoặc khàn tiếng” là tác dụng phụ có thể của progesterone hoặc thuốc nội tiết dùng sau IVF. Tuy nhiên, không có con số chắc chắn thể hiện “tỷ lệ ho sau chuyển phôi” trong các nghiên cứu lớn được công bố rộng rãi, thực tế lâm sàng ghi nhận ho sau chuyển phôi thường liên quan đến 2 cơ chế:
- Kích ứng niêm mạc do Progesterone: Progesterone làm giãn cơ trơn nhưng cũng có thể gây giữ nước (phù nề nhẹ) ở niêm mạc đường hô hấp trên, dẫn đến cảm giác vướng họng, khàn tiếng hoặc ho húng hắng.
- Phản ứng với thuốc dạng tiêm/đặt: Một số loại thuốc nội tiết dạng tiêm dầu (Progesterone in oil) có thể gây ra phản ứng kích ứng nhẹ ở phổi ngay sau khi tiêm (hội chứng thuyên tắc dầu liều thấp – cực kỳ hiếm gặp nhưng có thể gây ho đột ngột).
Ho sau chuyển phôi không thể nói là “rất thường gặp” như các triệu chứng như đầy hơi, căng bụng, mệt mỏi – nhưng cũng không phải hiếm, và cần được quan sát kỹ để phân biệt với các nguyên nhân bệnh lý khác.
>>> Xem thêm: Giải mã tín hiệu cơ thể: Dấu hiệu chuyển phôi thành công theo từng ngày
Nguyên nhân gây ho sau chuyển phôi
Khi một người sau chuyển phôi bị ho, có thể không chỉ một nguyên nhân đơn lẻ mà là phối hợp một vài yếu tố. Dưới đây là các khả năng chính:
Phản ứng phụ của thuốc nội tiết (thuốc hỗ trợ hoàng thể)
- Progesterone – loại hormone thường được chỉ định sau chuyển phôi để giúp duy trì niêm mạc tử cung – có thể gây ra các tác dụng phụ đường hô hấp như ho, khàn tiếng, cảm giống cảm cúm.
- Trong tài liệu của Mayo Clinic, ho hoặc khàn giọng được liệt vào các tác dụng phụ phổ biến khi dùng progesterone đường uống.
- Nếu thuốc được tiêm bắp hoặc dùng dạng tiêm – đặc biệt nếu phản ứng hệ miễn dịch mạnh – có thể gây kích ứng phổi, dẫn đến ho hoặc khó thở (dù trường hợp này cực kỳ hiếm).
- Quan trọng: nếu ho dữ dội, kèm khó thở, sốt, đau ngực – cần báo ngay bác sĩ, vì có thể là phản ứng nghiêm trọng.
Thay đổi hormone (nội tiết tố) trong cơ thể sau chuyển phôi
- Sau chuyển phôi, hormone progesterone và estrogen được duy trì hoặc tăng lên để hỗ trợ thai kỳ. Để cơ thể mẹ không đào thải phôi (vốn mang 50% gen từ bố – vật thể lạ), hệ miễn dịch sẽ chuyển từ trạng thái tấn công sang trạng thái “dung nạp”. Chính sự hạ thấp hàng rào bảo vệ này khiến niêm mạc đường hô hấp trở nên “mỏng manh” hơn trước vi khuẩn và virus. [2]
- Những thay đổi đột ngột này có thể gây ảnh hưởng lên niêm mạc họng, mô cơ quan hô hấp…. khiến họng dễ kích ứng, khô, dễ gây ho.
- Ngoài ra, hormone progesterone có thể gây co cơ trơn (ví dụ hệ tiêu hóa, hệ hô hấp) hoặc làm giảm phản xạ bảo vệ đường hô hấp, khiến ho nhạy hơn với các kích thích nhỏ.
- Sự thay đổi miễn dịch khi cơ thể chấp nhận phôi cũng có thể ảnh hưởng nhẹ đến đường hô hấp, tăng độ nhạy cảm với vi khuẩn, virus…
Nhiễm trùng đường hô hấp (cảm lạnh, viêm họng)
- Đây là nguyên nhân phổ biến nhất trong mùa mưa, mùa lạnh, thời tiết thay đổi. Nếu người mẹ bị cảm lạnh, viêm họng, viêm mũi xoang trước hoặc sau khi chuyển phôi, ho có thể xuất hiện.
- Với hệ miễn dịch có phần “nhạy hơn” trong giai đoạn hỗ trợ nội tiết và mang thai, vi rút hoặc vi khuẩn đường hô hấp dễ tấn công hơn.
- Nếu ho kèm sốt, đờm, đau họng, mệt mỏi, thì khả năng nhiễm trùng cần được xem xét nghiêm túc.
Ảnh hưởng của thời tiết và môi trường sống
- Không khí khô, lạnh, bụi, ô nhiễm, khói thuốc lá, phòng máy lạnh lâu – tất cả đều có thể kích thích niêm mạc đường hô hấp, gây ho hoặc khò khè.
- Thay đổi nhiệt độ đột ngột (như từ ngoài nóng vào phòng lạnh) cũng dễ làm cổ họng bị “shock”, ho nhẹ.
- Nếu môi trường sống ẩm mốc, có nấm mốc, vi khuẩn trong không khí nhiều cũng là yếu tố thúc đẩy viêm đường hô hấp.
Các nguyên nhân khác liên quan đến sức khỏe mẹ
- Bệnh lý nền: Ví dụ dị ứng, hen suyễn, viêm mũi dị ứng, trào ngược dạ dày-thực quản (GERD) – các bệnh này có thể khiến ho dễ bật ra khi cơ thể có thay đổi nội tiết hoặc căng thẳng.
- Thiếu nước, khô họng: Nếu uống không đủ, cổ họng bị khô, dễ bị kích ứng dẫn đến ho.
- Tác dụng phụ của thuốc khác (nếu mẹ đang dùng thuốc khác ngoài thuốc nội tiết) thì cần xem xét tương tác.
- Căng thẳng, lo lắng: Tâm lý mệt mỏi, stress có thể làm tăng phản xạ ho (thông qua hệ thần kinh), hoặc làm cho người mẹ chú ý nhiều hơn vào các cơn ho nhỏ mà bình thường có thể bỏ qua.
Ho sau chuyển phôi có ảnh hưởng đến thai kỳ không?
Ho nhẹ có gây nguy hiểm cho phôi không?
Nếu ho nhẹ, không kéo dài, không kèm triệu chứng viêm nhiễm, thường thì không gây nguy hiểm cho phôi. Những cơn ho nhẹ là phản ứng của cơ thể trước các kích thích nhỏ, và nếu được kiểm soát tốt, sẽ không làm tổn hại đến sự bám của phôi hay phát triển thai.
Bản chất của việc ho là co thắt cơ hoành, rung thanh quản – nếu ho quá mạnh, liên tục, có thể tạo áp lực lên vùng bụng – nhưng trong thực tế, những cơn ho thông thường rất khó gây tổn thương sâu đến tử cung hoặc phôi đang làm tổ.
Không ít mẹ lo lắng về việc bị ho có “làm rơi” phôi hay không? Việc ho có gây co thắt ở ổ bụng nhưng phôi được chuyển vào buồng tử cung – một khoang ảo với các lớp niêm mạc ép sát vào nhau. Tử cung được cấu tạo từ các lớp cơ trơn rất dày và chắc chắn, được bảo vệ bởi khung xương chậu. Hơn nữa, phôi thai có kích thước siêu hiển vi và bám dính vào niêm mạc tử cung nhờ các phân tử liên kết đặc hiệu. Lực co thắt của cơ hoành khi ho nhẹ không đủ để thắng được lực bám dính sinh học này. [3]
Nhiều bác sĩ và trung tâm hỗ trợ sinh sản khi tư vấn cho bệnh nhân thường trấn an: ho nhẹ, không đau, không kèm sốt thì không cần quá lo lắng, chỉ theo dõi và điều chỉnh nếu cần.
Khi nào ho là dấu hiệu bất thường cần chú ý?
Bạn nên cảnh giác và đi khám ngay nếu xuất hiện các triệu chứng sau:
- Ho kéo dài (vài ngày đến hơn một tuần) mà không giảm.
- Ho kèm sốt cao (>38 độ C), ớn lạnh, mệt mỏi toàn thân – có thể là viêm đường hô hấp.
- Ho kèm đờm xanh, đờm vàng, có mủ.
- Ho kèm khó thở, tức ngực, thở nhanh – có thể ảnh hưởng phổi.
- Đau ngực, khó nuốt, khàn tiếng kéo dài.
- Ho nặng đột ngột, kèm dấu hiệu dị ứng (phát ban, sưng môi, mặt).
- Ho kèm ra máu hoặc ho nhiều mà ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ.
Trong các trường hợp này, nên đến bác sĩ chuyên khoa hô hấp hoặc sản phụ khoa để được thăm khám, chẩn đoán và xử lý kịp thời.
>>> Có thể bạn quan tâm: Đi tiểu ngay sau chuyển phôi: Có nên kiêng khem gì không?
Cách phòng tránh và giảm ho sau chuyển phôi hiệu quả
Dưới đây là các biện pháp giúp giảm nguy cơ ho và làm dịu triệu chứng khi ho, phù hợp cho người sau chuyển phôi:
Giữ môi trường sống sạch, thông thoáng
- Giữ phòng ngủ khô ráo, thoáng khí, tránh để nhiều bụi bẩn, mùi hương mạnh, lông thú.
- Không để phòng quá lạnh hoặc bật điều hòa ở nhiệt độ thấp quá lâu.
- Dọn dẹp, lau chùi thường xuyên; nếu có máy lọc không khí hoặc máy tạo độ ẩm (humidifier) – sử dụng vừa phải để duy trì độ ẩm hợp lý.
- Tránh nơi có khói thuốc, khói xe, ô nhiễm môi trường.
- Khi ra ngoài, đeo khẩu trang để giảm hít bụi, vi khuẩn, virus.
Dinh dưỡng và lối sống hợp lý
- Uống đủ nước; giữ cho cổ họng luôn ẩm – nước ấm, trà thảo mộc nhẹ (nếu bác sĩ cho phép) có thể giúp dịu cổ họng.
- Ăn các thực phẩm giàu vitamin C, chất chống oxy hóa, thực phẩm dễ tiêu hóa – không ăn đồ quá cay, quá nóng, quá lạnh.
- Bổ sung protein nạc (thịt, cá, đậu, trứng), rau củ tươi, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt – những thực phẩm này giúp cơ thể khỏe mạnh, hỗ trợ hệ miễn dịch.
- Tránh đồ chiên rán nhiều dầu, thực phẩm đóng hộp, nhiều gia vị cay, thức uống có cồn hoặc chất kích thích.
- Nghỉ ngơi hợp lý, tránh stress, không thức khuya; nếu có thể, ngủ đủ 7-8 giờ mỗi đêm.
- Vận động nhẹ nhàng (đi bộ chậm, stretching nhẹ) – không làm vận động nặng trong giai đoạn nhạy cảm.
Sử dụng thuốc theo chỉ định bác sĩ
- Luôn tuân theo phác đồ progesterone hoặc hormone được bác sĩ kê – không tự ý ngưng thuốc.
- Nếu ho xảy ra sau khi bắt đầu dùng thuốc, báo ngay bác sĩ để cân nhắc thay đổi liều hoặc dạng thuốc (ví dụ đổi từ tiêm sang đặt, hoặc dùng dung môi khác) – trong trường hợp nghi ngờ phản ứng thuốc.
- Tránh tự mua thuốc ho, kháng sinh, corticosteroid mà chưa được bác sĩ xét duyệt – có thể ảnh hưởng đến thai kỳ.
- Khi cần giảm ho, bác sĩ có thể chỉ định thuốc ho nhẹ, thuốc làm dịu niêm mạc, hoặc thuốc chống viêm phù hợp – tuân theo hướng dẫn chuyên môn. [4]
Theo dõi sức khỏe định kỳ sau chuyển phôi
- Gặp bác sĩ theo lịch, làm xét nghiệm beta-hCG, siêu âm theo dõi tiến triển thai nếu đậu.
- Báo ngay bác sĩ nếu có triệu chứng bất thường: ho dai dẳng, sốt, khó thở, đau ngực.
- Ghi nhật ký ho (thời điểm, tần suất, mức độ, kèm triệu chứng nào) để hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán nhanh hơn.
>>> Có thể bạn quan tâm: Vận động an toàn sau chuyển phôi: Kinh nghiệm thực tế từ mẹ IVF thành công
Lưu ý quan trọng khi bị ho sau chuyển phôi
Khi nào cần đi khám ngay?
- Ho kéo dài không giảm sau vài ngày đến 1 tuần.
- Ho có kèm sốt, mệt mỏi toàn thân, sụt cân.
- Ho có đờm xanh, vàng, mùi hôi.
- Ho kèm khó thở, hụt hơi, đau ngực.
- Liên tục ho về đêm, ho làm mất ngủ, ảnh hưởng sinh hoạt.
- Có dấu hiệu dị ứng nghiêm trọng (sưng môi/mặt, phát ban).
Trong các trường hợp này, bác sĩ có thể yêu cầu chụp X-quang phổi, xét nghiệm máu, xét nghiệm chức năng hô hấp, hoặc chuyển sang chuyên khoa tai – mũi – họng hoặc hô hấp.
Cách giảm ho an toàn tại nhà
- Uống nước ấm liên tục để giữ ẩm niêm mạc họng.
- Hơi nước ấm (xông hơi nhẹ với nước ấm, không dùng tinh dầu mạnh) giúp làm dịu đường thở.
- Ngậm viên ngậm làm dịu họng – nếu bác sĩ cho phép – ưu tiên loại không chứa thành phần ảnh hưởng đến thai kỳ.
- Uống trà mật ong ấm (một thìa mật ong pha với nước ấm), nếu không bị dị ứng với mật ong và bác sĩ đồng ý.
- Tránh hắng giọng mạnh, la hét, nói quá nhiều trong thời gian ho.
- Khi ngủ, kê gối cao nhẹ để hơi thở dễ thoát ra hơn, tránh trào ngược (nếu có biểu hiện trào ngược).
Lưu ý: Mọi biện pháp tại nhà chỉ có tác dụng hỗ trợ, không thay thế khám và điều trị y tế nếu triệu chứng nghiêm trọng.
Câu hỏi thường gặp về ho sau chuyển phôi
Câu 1 – Ho kéo dài sau chuyển phôi liệu có gây ảnh hưởng đến việc phôi làm tổ?
Nếu bạn ho nhiều lần, ho dồn dập trong khoảng thời gian ngắn, vùng bụng có thể bị tác động nhẹ do các cơn co thắt. Nhưng hầu hết những trường hợp ho thông thường không có bằng chứng rõ ràng nào cho thấy sẽ gây khó khăn trong quá trình làm tổ của phôi. Tuy nhiên, nếu cảm thấy mệt mỏi hay khó chịu vì ho nhiều, bạn nên để bác sĩ biết để được theo dõi thêm.
Câu 2 – Dùng thuốc ho thảo dược khi ho sau chuyển phôi có được không?
Nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng. Có nhiều loại trong dân gian chưa được kiểm duyệt kỹ, có thể chứa thành phần không phù hợp cho phụ nữ mang thai, ví dụ như các vị long đờm hay cam thảo. Vì vậy, đừng tự ý mua dùng nếu chưa có lời khuyên từ chuyên gia.
Câu 3 – Làm sao để giữ tinh thần thanh thản khi phải chịu ho?
Ho nhẹ thường không đáng lo lắm nếu được theo dõi đúng cách. Một vài cách giúp thư giãn tâm trí như hít thở sâu hoặc thiền nhẹ nhàng cũng rất hiệu quả. Nếu bác sĩ đồng ý, bạn có thể tập yoga nhẹ để cơ thể cảm thấy dễ chịu hơn. Đừng quên chia sẻ cảm xúc với người thân hay bạn bè, vì sự trò chuyện sẽ giảm bớt áp lực cho bạn. Và đặc biệt, đừng quá dồn sự chú ý vào những cơn ho đó, bởi lo lắng thường khiến tình trạng trở nên tồi tệ hơn.
Kết luận
Bị ho sau chuyển phôi là hiện tượng có thể xảy ra, nhưng phần lớn là nhẹ, tạm thời và không ảnh hưởng nghiêm trọng đến phôi nếu được quan tâm đúng mức. Nguyên nhân có thể từ thuốc nội tiết, thay đổi hormone, nhiễm trùng, môi trường hoặc sức khỏe mẹ.
Việc phòng tránh giữ môi trường sạch, ăn uống lành mạnh, tuân thủ thuốc đúng chỉ định, theo dõi sức khỏe sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ và làm dịu triệu chứng nếu ho xảy ra. Nếu ho kéo dài, kèm triệu chứng nghiêm trọng, bạn nên đi khám ngay để loại trừ các bệnh lý đường hô hấp.
